علاقه زیاد کاربران ایرانی به اظهار نظر، نمایش دستاوردهای خود و در مجموع به ابراز وجود دراینستاگرام، دلیل خوبی است برای این که دلالت های جامعه شناسانه کنشگری در رسانه های اجتماعیموردمطالعه قرار گیرد. این نوشتار از منظر یادشده می کوشد نسبت میان کنشگری در فضای اینستاگرام باگرایش به مصرف نمایشی و احساس محرومیت نسبی کاربران آن را تحلیل کند. به این منظور در قالبروش پیمایش، پرسشنامه تحقیق تنظیم شد و در سایت پرسلاین در دسترس کاربران اینستاگرام قرارگرفت.در نهایت 542 نفر دراین پژوهش مشارکت کردند. یافته ها حاکی از آن است که شاخص کل کنشگری دراینستاگرام با مصرف نمایشی و احساس محرومیت نسبی دارای همبستگی مستقیم و معنادار است. بینمصرف نمایشی و احساس محرومیت نیز همبستگی مثبت وجود دارد. به این ترتیب، فرضیه اصلی تحقیقتأیید شد. امروزه کاربران رسانه های اجتماعی، سرمایه های واقعی یا جعلی خود را از طریق به نمایشگذاشتن آن، به مصرف می رسانند و از این رهگذر هویت خویش را می سازند. این فرایند می تواند احساسمحرومیت نسبی مخاطبان را برانگیخته سازد و مجددا زمینه ساز مصرف نمایشی شود و این فرایند پیوستهتولید و بازتولید می شود. در انتهای مقاله، دلالت های اجتماعی این واقعیت مورد بحث قرارگرفته است.

امروزه ما در محاصره شگفت انگیز مصرف کالاها و اشیای مادی قرار گرفته ایم.گرچه تا پیش ازاین مصرف کالاهای مختلف در راستای نیازهای اقتصادی بوده است، اما امروزه افراد ازکالاهای مختلف نه برای رفع نیازهای خود، بلکه از آنها برای برتری جویی بر دیگران و نشان دادن موفقیت و جایگاه اجتماعی خود استفاده می کنند. برای رسیدن به این منظور کالاهایی برای مصرف مناسب هستند که بتوان آن ها را در معرض دید دیگران قرار داد و از این طریق تحسین دیگران را برانگیخت. به بیان دیگر مصرف تظاهری کالاهای ارزشمند، وسیله ای است که افراد با استفاده از آن ها می توانند اعتبار خود را در جامعه حفظ کنند و یا منزلت و جایگاه اجتماعی بالاتری را در جامعه به دست بیاورند و از این طریق خود را از دیگران متمایز کنند. بنابراین مصرف تظاهری به سبب پیامدهای گوناگونی که به همراه دارد، که از جمله آن هارا می توان افزایش رقابت جویی و انفکاک اجتماعی در سطح جامعه را مثال زد، یکی از بحث های جدی و مطرح در جامعه شناسی مصرف است. در این پژوهش تلاش شده است تا به بررسی میزان مصرف تظاهری و عوامل موثر بر آن در میان جمعیت نمونه پرداخته شود. جامعه آماری این پژوهش را افراد 65-18 ساله شهر تهران تشکیل می دهند. حجم نمونه در این تحقیق شامل 100 نفر است و نمونه گیری نیز به روش خوشه ای با احتمال متناسب با حجم انجام شده است. در این پژوهش به منظور سنجش روابط متغیرهای مطرح شده در چارچوب نظری، از روش پیمایش و برای جمع آوری اطلاعات نیز از ابزار پرسشنامه استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که متغیرهای سرمایه اقتصادی، منش، ذائقه مصرف و رسانه جمعی عوامل موثر بر مصرف تظاهری هستند. همچنین نتایج رگرسیون چند متغیری نشان می دهد که از میان متغیرهای مستقل در تحقیق تنها متغیرهای سرمایه فرهنگی، جنس و نیازهای مبتنی بر مصرف تظاهری توانستند وارد مدل بشوند و از این متغیرها، سرمایه فرهنگی بیشترین تاثیر را بر روی مصرف تظاهری دارد.

رویکرد نهادگرایی،‏ در مقایسه با سایر رویکردها،‏ در تحلیل و تبیین مسایل اقتصادی و اجتماعی تفاوت هایی دارد،‏ که تحلیل مساله فقر و نابرابری ازجمله آن موضوعات است. با عنایت به توضیح تورستین وبلن درباره نحوه رفتار طبقات اجتماعی،‏ که گروه هایی از جامعه در پی آن هستند تا از موقعیت خویش محافظت کرده و به روش های گوناگون به آن تفاخر ورزند،‏ این مقاله که با روش تحلیلی - توصیفی و با استفاده از منابع کتابخانه ای سامان یافته،‏ بر آن است تا نشان دهد که رفتارهایی ازجمله مصرف تظاهری،‏ اهدافی فراتر از تفاخر را محقق کرده و موجب حفظ فواصل گروه ها و تعمیق آن ها می شوند،‏ به طوری که گروه های مسلط جامعه با ترویج این نوع ویژگی ها و تبدیل آن ها به عادات،‏ سایر گروه ها را به دنبال خود کشانده و مانع شکل گیری پس انداز (راهی برای برون رفت از چرخه فقر و جلوگیری از تعمیق نابرابری) در گروه های پایین جامعه می شوند. بنابراین،‏ مصرف تظاهری به عنوان سد راه توانمندی اقتصادی برخی گروه ها مطرح می شود.

ارتباط بین جوانی و هریک از عرصه های مهم زندگی، از جمله اولویت های ارزشی و پیامدهای رفتاری آن را می توان به عنوان موضوع آینده پژوهی مورد مطالعه قرار داد. قرار گرفتن ایران در مرحله ی جوانی از منظر گذار سنی جمعیت، افزایش جمعیت شهرنشین، وجود شکاف های طبقاتی و اهمیت یافتن ارزش های مادی گرایانه در زندگی شهری امروز، موجب ایجاد نوعی صحنه در بستر شهر، جهت نمایش دادن مصرف محصولات تجملی شده است. پژوهش حاضر در صدد بررسی ارتباط خود فردی (در مقابل خود رابطه ای و جمعی) با میزان مادی گرایی و مصرف نمایشی، و همچنین تأثیر مادی گرایی بر مصرف نمایشی است. بعلاوه، پژوهشگران به مطالعه پیرامون وجود تفاوت بین پسرها و دخترهای جوان، از نظر میزان مادی گرایی و مصرف نمایشی در حوزه ی مُد و پوشاک پرداخته اند. روش پژوهش از نوع پیمایشی بوده و از طریق ابزار پرسشنامه انجام گرفته است. جامعه ی آماری پژوهش، کلیه ی جوانان ساکن مناطق شمالی شهر تهران بودند که داده های مورد نیاز از نمونه ای به حجم 395 آزمودنی گردآوری شده و در نهایت، جهت تحلیل داده ها، از رگرسیون خطی ساده و تحلیل واریانس چند متغیره واریانس چند متغیره استفاده شده است. مطابق با نتایج بدست آمده، مادی گرایی بر مصرف نمایشی مُد و پوشاک تأثیر مستقیم داشته و میزان مادی گرایی و مصرف نمایشی این طبقه از محصولات، در دخترها بیشتر از پسرهای جوان بوده است. همچنین بین خود فردی با میزان مادی گرایی و مصرف نمایشی، رابطه ای دیده نشد. البته نتایج حاصل شده، از میزان بسیار بالای فردگرایی در جامعه ی آماری مورد مطالعه حکایت دارند.

پژوهش با هدف بررسی فک شدگی و حک شدگی مصرف (نمایشی/غیرنمایشی)، به صورت آمیخته و متوالی تبیینی در سال 1399 انجام شده است. جمعیت موردبررسی، ساکنین دارای تحصیلات عالی20 تا 65ساله شهر زنجان است. نمونه ها در دو مرحله با روش خوشه ای چندمرحله ای (502=n) و هدفمند و اشباع نظری (20=n) انتخاب شدند. ابزارها و روش های گردآوری داده ها، پرسش نامه بسته و باز و مصاحبه ساختار یافته و نیمه ساختار یافته است. روایی (محتوایی) و پایایی (ضریب آلفای کرونباخ) پرسش نامه بسته و قابلیت اعتماد پرسش نامه باز (با تکنیک مقایسه تحلیلی و ممیزی)، بررسی شد. داده های کمی با نرم افزار آماری SPSSV20 و داده های کیفی بر اساس نظریه داده بنیاد (GT) تحلیل شدند. نتایج کمی، نشان داد که وضعیت مصرف، وابسته به وضعیت اجتماعی-اقتصادی (و منفک از جامعه) نیست. نتایج کیفی، حک شدگی فرهنگی و اجتماعی مصرف در دو الگوی متقابل شامل «حک شدگی نمایشی» و «حک شدگی معکوس و منفعل غیرنمایشی» را نشان داد.

هدف ازانجام شدن این پژوهش، تبیین جامعه شناختی مصرف نمایشی پوشاک در شهر بیرجند بود و سعی شد تا تأثیر عاملیت انسانی و عوامل زمینه ای در تکوین این پدیده بررسی شود. از آنجا که محقق با تمرکز بر متغیرها، قصد مطالعه یک واقعیت اجتماعی از بیرون را داشته است، رویکرد مناسب، رویکرد کمّی بوده است؛ بنابراین داده های لازم برای آزمون فرضیه های تحقیق، با روش پیمایش و از طریق پرسشنامه گردآوری شد؛ بر این اساس، محقق با استفاده از فرمول نمونه گیری کوکران، 383 نفر از ساکنان شهر بیرجند را با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای برگزید؛ به این ترتیب که این شهر به سه منطقه برخوردار، نیمه برخوردار و کم برخوردار تقسیم شد و در هریک از مناطق سه محله انتخاب گردید. آنگاه در این محلات، چند بلوک و در این بلوک ها، چند خانوار به طور تصادفی سیستماتیک به عنوان خوشه انتخاب شدند و داده ها از اعضای این خانوارها، براساس توانایی آن ها برای پاسخ گویی به گویه ها و نیز تجربه مصرف نمایشی پوشاک، از گروه سنی 15-55 سال دریافت شد؛ البته با توجه به شیوع ویروس کرونا، دسترسی به برخی از واحدهای مشاهده ممکن نبود؛ بنابراین برای تهیه نمونه مدنظر، به ناچار واحدهای بیشتری بررسی شد. اعتبار صوری ابزار از طریق قضاوت داوران، شاخص وزنی متغیرها به وسیله آزمون تحلیل عاملی و پایایی ابزار با آزمون آلفای کرونباخ محاسبه شده است. نتایج این پژوهش نشان داد که متغیرهای نیاز به همنوایی، نیاز به تمایزطلبی، نیاز به جلوه گری، فرصت های خودنمایی، محدودیت های اجتماعی و عادات مصرفی بر مصرف نمایشی پوشاک تأثیر معناداری داشتند؛ البته دسترسی به منابع تأثیر معناداری بر این متغیر نداشته است. به علاوه، ازنظر میزان مصرف نمایشی پوشاک، بین زنان و مردان تفاوت معناداری مشاهده نشد. یافته های این پژوهش با بخشی از مباحث نظری که از سوی نظریه پردازانی همچون وبلن و بوردیو، دربارۀ مصارف نمایشی و کارکرد هویت بخشی آن ها ارائه شده است، همسویی دارد.

یکی از مسائلی که در فقه جایگاه مهم و البته مبهم دارد، مساله «شان» است. این مساله به دلایلی از جمله قرابت مفهومی بسیار با عرف چندان مورد بررسی قرار نگرفته است. مساله «شان» با توجه به کاربرد گسترده ای که در مسائل فقهی به ویژه خمس، نفقه، زکات، حج و دیون دارد می تواند یکی از مهمترین و تعیین کننده ترین عوامل در استخراج الگوی مصرف و هزینه کرد انسان مسلمان باشد. همچنین نظریه مصرف تظاهری که نخستین بار توسط جان را مطرح و توسط وبلن نظریه پردازی شد با مفهوم شان که روی دیگر آن موقعیت اجتماعی و اعتبار فرد می باشد، ارتباط تنگاتنگ دارد. از اینرو مقاله درصددگویی به این سوال است که چه ارتباطی بین این دو نظریه که یکی در ادبیات فقهی اقتصاد اسلامی و دیگری در نظریات اقتصاد متعارف مطرح است تا با بررسی نقاط قوت و ضعف هر یک به الگوی روشن تر و کارآمدتری از مصرف اسلامی نائل شویم. این تحقیق با استفاده از منابع کتابخانه ای و اسنادی و با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی هر یک از این دو دیدگاه و مقایسه آنها پرداخته و از آنجا که بصورت اکتشافی به دنبال رسیدن به پاسخ مساله تحقیق است فرضیه ای برای آن وجود ندارد. یافته های تحقیق نشان می دهد مصرف متظاهرانه با وجود دارابودن نقاط مثبتی چون تسریع رشد اقتصادی و بیان منزلت اجتماعی فرد، دارای آثار سوء اقتصادی، اجتماعی و حتی روانی می باشد که سبب مصرف گرایی شدید در جوامع غربی شده است. اما مصرف منطبق بر شان در اقتصاد اسلامی نه تنها نقاط مثبت مصرف متظاهرانه را داراست بلکه دارای نقاط مثبت بیشتری همچون کاهش شکاف طبقاتی بوده و فاقد نقاط ضعف و آثار مخرب مصرف متظاهرانه می باشد، بنابراین الگوی بهینه ای برای مصرف فرد مسلمان می باشد.

چکیده: گفتمان توسعۀ پایدار، گفتمان مد را به حاشیه رانده و در این فرایند، مفهوم «مصرف» تغییر یافته است. مسئله این است که دگرگونی معنایی دال «مصرف» در گفتمان مد به چه نحوی اتفاق افتاده و هدف از پژوهش حاضر تحلیل انتقادی گفتمان مد و بررسی دگرگونی معنایی دال مصرف از گفتمان مد تا گفتمان مد پایدار است. در این راستا تلاش میشود که به این سؤالات پاسخ داده شود: مصرف در گفتمان مد به چه معنایی است؟ دگرگونی معنایی مصرف به چه صورت شکل گرفته است؟ این تحقیق به روش کیفی و از طریق گفتمان انتقادی لاکلا و موفه انجام می شود. مفاهیم مرتبط با سازوکار مد مرسوم و مد پایدار به روش کتابخانه ای استخراج و واکاوی شده و در نهایت پس از کشف تمامی دالهای گفتمانی، مؤلفه های گفتمانی مد مرسوم یک به یک از منظر گفتمان مد پایدار مورد نقد و تحلیل قرار می گیرد. نتایج نشان می دهد که گفتمان مد دال خالی به نام مصرف خلاقانه دارد که توانسته است از دگرگونی معنایی دال مرکزی گفتمان مد حاصل شود و بدل به دال مرکزی گفتمان توسعه پایدار شود. با تثبیت معنایی مصرف خلاقانه، مصرف متظاهرانه به حاشیه رفته و گفتمان مد پایدار هژمونیک می شود. مصرف خلاق در گفتمان مد پایدار به معنای احیاء مد است که به سه روش استفادۀ مجدد پوشاک از طریق اهدا، فروش یا تعمیر و بازیافت انجام می شود.

مصرف کالا در انواع و اقسام آن، دارای دلالت ها و نشانه های عدیده فرهنگی اجتماعی است و موضع مصرفی افراد نیز بر همین مبنا، توجیه می گردد. هدف نوشتار حاضر این است که توضیح دهد مصارف تظاهری و خودنمایانه که غالباً با استفاده از کالا های دارای نام و نشان (برند) با نوشوندگی بالا، همراه است چگونه توسط مصرف کنندگان توجیه می شود. برای یافتن پاسخ و پی بردن به معانی نهفته مصرف تظاهری با 38 مشارکت کننده زن در مشهد که کم یا بیش مصرف شان، این گونه بوده و به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شده اند، در خصوص مصرف کالاها و خدمات مدیریت بدن، مصاحبه عمیق به عمل آمده است. نتایج کدگذاری و تحلیل متن مصاحبه ها نشان می دهد برای مصرف تظاهری کالاها و خدمات مدیریت بدن، پنج توجیه عمده وجود دارد: موجه سازی هویتی مصرف که نشان تشخص و معرف موقعیت اجتماعی مصرف کننده تلقی می شود؛ موجه سازی روان شناختی که در آن فرد به نیاز های روانی خود، نوع انسان یا زنان ارجاع می دهد؛ موجه سازی اقتصادی (عقلانی)، انتخاب های مصرفی را پس از مقایسه ارزش مصرفی ارزش مبادله یا محاسبه هزینه فایده اقتصادی و اجتماعی، معقول ارزیابی می کند؛ موجه سازی نظارتی (الزامی) که در آن فرد خود را تحت نظارت خواسته ها و پیشنهاد های دیگران مهم یا دیگران تعمیم یافته یا آموزه های اخلاقی و مذهبی می بیند؛ و موجه سازی عادت واره که به «مسبوق به سابقه بودن الگوی مصرفی تظاهری یا تمایل به آن در تاریخچه زندگی فرد» ارجاع دارد.

موضوع مصرف کالاهای لاکچری، و این که چرا مصرف کنندگان به مصرف کالاهای لاکچری روی می آورند، موضوع پژوهش از منظر رشته های مختلف بوده است. هدف اصلی این مقاله کندوکاوی کیفی، به شیوهٔ نظریهٔ زمینه ای، در شیوه های مصرف نمایشی کالاهای لاکچری در زنان اقشار مرفه در شهر سنندج است. با 21 نفر از زنان اقشار مرفه سنندج در سه محلهٔ «شالمان»، «صفری» و «مبارک آباد» مصاحبه عمیق فردی به عمل آمد. داده ها با استفاده از فرایند کدگذاری تحلیل و در قالب پنج مقولهٔ شرایط علی، شرایط زمینه ای، شرایط مداخله گر، راهبردها و پیامدها دسته بندی شدند. مقولهٔ هسته برساخت و نمایش نوعی زنانگیِ فرادست است که به گواهی داده ها تماماً از فرایند مصرف لاکچری تغذیه می کند. زنان مرفه با اتخاذ دو طیف راهبرد هم در جهت برساخت نوعی زنانگی شبه اشرافی و هم بازتولید منزلت فرادست شان نسبت به زنان دیگر اقشار اجتماعی دست به مصرف لاکچری می پردازند. مصرف کالاهای لاکچری، در زندگی آن ها پیامدهایی دارد که غالباً از جنس تقویت خصایل شبه اشرافی نظیر تفاخر، فضل فروشی، نجیب نمایی، ادعای اصالت و افتخار به تبار خانوادگی است. آن ها به دیگران القابی مثل نوکیسه و نااصیل می دهند. با دیگران روابط درون گروهی محدود دارند، اغلب در معاشرت های خانوادگی شان گزینشی و محتاطانه عمل می کنند و نوعی خودانگارهٔ زنانهٔ دیگری پرهیز دارند. آن ها درست به مانند زنان نجیب دربارهای اشرافی هنوز دنیا را به «ما» و «آن ها» تقسیم می کنند. «آن ها» همان دیگران فرودست اند و «ما» نیز نوعی خودِ زنانهٔ متناسب با منش اشرافی است.